CHÙA DƯỚI HỒ

Ở trấn Thành Đông xưa có làng Thiên Yên. Các cụ kể rằng: xưa làng có ngôi chùa Vực ở trên một gò đất cao, giữa khu ruộng trũng rộng mênh mông, nằm sát cạnh con đê phía cuối làng. Nhưng nó đã chìm sâu dưới đáy hồ Thiên Yên sau biến cố kinh hoàng thời vua Lê chúa Trịnh!
Tháng 06 năm 1786, Tây Sơn lấy danh nghĩa ” Phù Lê, diệt Trịnh” tấn công Bắc Hà, thế mạnh như chẻ tre. Nhà Trịnh thất bại, chúa Trịnh Khải tự vẫn.
Tháng 09 năm đó, quân Tây Sơn rút về nam, vua phong Trịnh Bồng làm chúa. Sau vua chúa mâu thuẫn, tướng Nguyễn Hữu Chỉnh đem quân từ Nghệ an về giúp vua đánh chúa. Chúa Trịnh Bồng thất trận, may trốn thoát được. Ông đi khắp nơi kêu gọi cần vương, tuyển mộ quân lương, mưu đồ khôi phục. Vì thế bị triều đình truy sát rất gắt gao.
Vào một đêm hè năm 1787, hai phe gặp nhau tại làng Thiên Yên. Khi đó, chúa dẫn theo gần trăm quân tướng đi mộ lương, về đóng quân tại cánh đồng chùa Vực. Ko ngờ bị gián điệp mật báo cho triều đình. Hơn 300 quân sĩ thiện chiến của tướng Chỉnh bí mật bao vây xung quanh kín như rào sắt. Trong đêm bất ngờ đốt lửa, bắn hỏa pháo, xua quân tập kích. 01 trận chiến long trời, lở đất diễn ra trên khắp cánh đồng và cả trong chùa Vực. Tiếng hò reo vang dội, gươm đao va vào nhau loảng xoảng, làm cho lương dân sở tại bị một phen sợ hãi bạt vía kinh hồn. Họ chỉ còn biết đóng chặt cửa ngõ, tắt hết đèn đóm, ẩn nấp trong nhà, cầu trời khấn phật cho qua trận can qua mà thôi.